شیر صافی به قطعه ای گفته می شود که بصورت مکانیکی جامدات اضافی را از خطوط مایعات، گاز ها و یا خطوط بخار خارج می کند. این با استفاده از یک عنصر صافی به شکل توری و یا به شکل سوراخ دار صورت می گیرد. شیر صافی در لوله ها به منظور نگه داری از پمپ ها، شیر های کنترل، تله های بخار، متعادل ساز ها و سایر ابزار موجود در فرآیند استفاده می شود. شیر های صافی در اغلب موارد نیاز به صافی، از لحاظ هزینه بسیار مقرون به صرفه هستند. استفاده از یک صافی مناسب در نقطه ی مناسب، برای محافظت از قطعات گران قیمت خط لوله ضروری می باشد.

شیر صافی

صافی ها به دو دسته ی کلی Y شکل و T شکل تقسیم می شوند.

شیر صافی Y شکل

در صافی های Y شکل، پایه ی فیلتر دار به صورت زاویه دار و مورب به لوله ی اصلی متصل شده و موجب ایجاد شکل Y صافی می گردد. این نوع صافی عموما در خطوط فشار، بخار، مایع یا گاز استفاده می شود ولی می تواند در شرایط مکش و یا حتی خلأ نیز کاربرد داشته باشد.
شیر صافی Y شکل دارای ظرفیت نگه داری ضایعات کمتری نسبت به شیرهای T شکل می باشد، که به معنای نیاز به پاکیزه سازی بیشتر می باشد. این امر اصولا در سیستم های بخار مشکل محسوب نمی گردد، به جز در مواردی که مقادیر زیادی زنگ زدگی و پوسیدگی موجود باشد یا در زمان متعاقب راه اندازی که در آن مقدار ضایعات بسیار بالاست.

شیر صافی T شکل

شیر صافی نوع T و یا سبدی نوعی صافی است که خصوصیت ظاهری اصلی آن یک محفظه ی عمودی می باشد که اندازه ای بزرگتر از نوع Y دارد. در اندازه ی یکسان، افت فشار در یک صافی سبدی کمتر از افت فشار در یک صافی نوع Y است، چرا که صافی نوع T دارای ناحیه ی صافی بزرگتری بوده که موجب می شود این نوع صافی در کاربری های مایع ترجیح داده شود. علاوه بر این به دلیل محفظه ی بزرگتر نگه داری ضایعات در صافی نوع T، استفاده از آن در خط لوله های دارای شعاع بزرگتر نیز متداول تر است. شیر های صافی نوع سبدی را تنها می توان در خطوط لوله ی افقی مورد استفاده قرار داد، در مورد صافی های سبدی بزرگتر نیز باید در نظر داشت که قسمت تحتانی شیر باید توسط پایه محافظت گردد.

صفحات فیلترکننده در شیر های صافی

به طور کلی دو نوع صفحه ی فیلتر در شیر های صافی وجود دارد: صفحات سوراخ دار - این صفحات از طریق ایجاد سوراخ های متعدد در ورقه ای صاف از ماده ی مورد نظر ساخته می شود. سپس ورقه ی سوراخ شده به شکل یه لوله در آورده شده و دو طرف آن به یک دیگر جوش داده می شود. این صفحات به نسبت درشت بوده و اندازه ی سوراخ ها عموماً در بازه ی 0.8 میلی متر تا 3.2 میلی متر می باشد. در نتیجه، صفحات سوراخ دار برای حذف ضایعات کلی خط لوله مورد استفاده قرار می گیرد.

صفحات توری - برای ساخت این صفحات، سیم های ظریف فلزی به شکل یک شبکه درآورده می شود. سپس ، در اغلب موارد این شبکه برروی یک صفحه ی سوراخ دار قرار داده می شود، که در واقع به عنوان تکیه گاه شبکه مورد استفاده قرار می گیرد.

به طور کلی سوراخ های صفحه ی مشبک دارای اندازه ی بسیار کمتری نسبت صفحات نوع سوراخ دار است. اندازه ی سوراخ ها می تواند تا 0.07 میلی متر نیز باشد. در نتیجه از صافی های مشبک برای حذف ذرات کوچک تر ضایعات، که از صفحات سوراخ دار عبور می کند، استفاده می شود. تمیز دادن انواع صفحات مشبک از یکدیگر عموماً با واحد "مش" صورت می گیرد که بیان گر تعداد منافذ به ازای هر اینچ از صفحه می باشد. این واحد به صورت خطی بوده از خط مرکزی سیم اندازه گیری می شود.

تفاوت شیر صافی و فیلتر

فیلتر به دستگاهی گفته می شود که ذرات مختلف را از یک مایع یا گاز جدا می کند. چنین دستگاهی شامل مواد مضاعف به منظور جداسازی ذرات مشخص شده و دارای اندازه ی میکرونی می باشد. تمامی شیر های صافی به نوعی فیلتر محسوب می شوند، اما هر فیلتری یک صافی محسوب نمی شود. در واقع صافی ها تنها یک نوع از فیلتر ها هستند. صافی ها از یک صفحه ی سوراخ شده یا مشبک به منظور جداسازی ذرات استفاده می کنند. مزیت اصلی صافی ها قابلیت استفاده ی مجدد آن ها است. صفحه ی فیلتر تنها یک بار قابل استفاده است و پس از مسدود شدن باید تعویض شود.

بنظر می رسد تفاوت اصلی در اندازه ی سوراخ های صفحه ی فیلترکننده ، که به آن اندازه ی "مش" نیز گفته می شود، باشد. هیچ دسته بندی دقیقی وجود ندارد که از طریق آن بر طبق اندازه ی سوراخ ها، بتوانیم صافی ها را از فیلتر ها جدا سازی کنیم. فیلتر ها دارای قابلیاپت جداسازی ذرات به کوچکی 1 μm نیز هستند.