ورق روغنی—یا همان ورق نورد سرد—به ورقی فولادی گفته می‌شود که پس از اسیدشویی کویل گرم، در دمای محیط تحت فرایند کاهش ضخامت قرار گرفته و سپس با مقادیر دقیقی از روغن محافظ پوشش داده می‌شود تا سطحی یکنواخت، براق و عاری از اکسید داشته باشد. این محصول به دلیل دقت ابعادی بالا، کیفیت سطح ممتاز و خواص مکانیکی کنترل‌شده، به یکی از پایه‌های اصلی زنجیره تأمین صنایع خودرو، لوازم خانگی، مخزن‌سازی، تجهیزات برقی و ده‌ها کاربرد دیگر تبدیل شده است.
روش تولید ورق روغنی (فرآیند نورد سرد)
- اسیدشویی (Pickling)
کویل گرم تولیدشده در نورد گرم، به‌محض ورود به خط نورد سرد از حمام اسید عبور می‌کند تا لایه‌های اکسیدی و پوسته‌های ناخواسته سطحی حذف شود. این مرحله، برابر با «برگشت به فلز خالص» است و کیفیت سطح نهایی را تعریف می‌کند. - نورد سرد چندمرحله‌ای
ورق پاک‌سازی‌شده از میان چند قفسه غلتک عبور می‌کند و ضخامت آن به ۰٫۳۰ تا ۳ میلی‌متر می‌رسد. در این مرحله ساختار کریستالی فلز کشیده و سخت می‌شود (Full‑Hard). - بازپخت (Annealing)
برای دستیابی به انعطاف‌پذیری و شکل‌پذیری مطلوب، کویل‌ها داخل کوره‌های اتمسفری قرار می‌گیرند. نتیجه، گریدهایی است که از DC01 برای کارهای عمومی تا DC04 و DC06 برای کشش عمیق را در بر می‌گیرد. - صافکاری نهایی (Skin‑Pass)
ورق پس از بازپخت، با غلتکی کم‌تنش صاف می‌شود تا تلرانس تختی بهبود یابد و ضریب اصطکاک سطح برای فرآیندهای بعدی مثل رنگ و گالوانیزه قابل کنترل باشد. - روغن‌کاری و بسته‌بندی
لایه‌ای نازک از روغن محافظ، احتمال اکسیداسیون را تا رسیدن به خط تولید مشتری کاهش می‌دهد؛ سپس کویل در لفاف ضدرطوبت بسته‌بندی می‌شود تا طول عمر آن در انبار افزایش یابد.
انواع ورق روغنی (ST12، ST13، ST14 و …)
| سری استاندارد | گرید رایج | استحکام کششی (MPa) | ازدیاد طول (%) | موارد مصرف شاخص |
|---|---|---|---|---|
| EN ۱۰۱۳۰ | DC01 | ۲۸۰–۳۷۰ | ۲۸ | قطعات خم‌کاری‌شده، شاسی لوازم خانگی |
| DC04 | ۲۷۰–۳۵۰ | ۳۸ | بدنه خودرو، مخازن کشش عمیق | |
| DC06 | ۲۶۰–۳۳۰ | ۴۰ | درِ مخزن سوخت، قطعات فرمدهی فوق‌عمیق | |
| DIN ۱۶۲۳ | ST12 | ۲۷۰–۳۷۰ | ۲۸ | قطعات عمومی ماشینی |
| ST13 | ۲۶۰–۳۴۰ | ۳۴ | اجزای پرشکل‌دهی در تجهیزات غذایی | |
| ST14 | ۲۴۰–۳۲۰ | ۳۸ | پوشش درونی قوطی‌های آرایشی | |
| ASTM A1008 | CS | ۲۷۰–۳۵۰ | ۳۰ | قطعات عمومی |
| DDS | ۲۵۰–۳۳۰ | ۳۶ | اجزای خانگی و برقی | |
| EDDS | ۲۴۰–۳۱۰ | ۴۰ | قاب‌های پرکشش صنایع خودرو |
نکته کاربردی: هرچه عدد انتهای گرید (۰۱، ۰۴، ۰۶) یا حروف (CS→EDDS) بزرگ‌تر باشد، قابلیت کشش و خم کاری افزایش می‌یابد؛ اما استحکام تسلیم کاهش پیدا می‌کند. مهندس طراح باید تعادل بین شکل‌پذیری و مقاومت نهایی را با توجه به شرایط سرویس قطعه برقرار کند.
کاربردهای ورق روغنی در صنایع مختلف
- بدنه و قطعات خودرو – یکنواختی ضخامت و کیفیت سطح، امکان پوشش‌دهی الکتروگالوانیزه و رنگ کاتافورز را آسان می‌کند.
- لوازم خانگی – ورق روغنی آنیل‌شده با سطح کلاس B، مستقیماً رنگ و چاپ می‌شود؛ بدنه یخچال و ماشین لباس‌شویی نمونه‌های رایج‌اند.
- مخزن‌سازی صنایع غذایی و دارویی – ترکیب خواص کشش عمیق و تمیزی سطح، جداره‌های بدون ترک و متخلخل برای تانک‌های فرآیندی فراهم می‌سازد.
- صنایع برقی و الکترونیک – تلرانس ضخامت پایین (±۰٫۰۲ میلی‌متر) برای فواصل دقیق در موتورهای الکتریکی و ترانسفورماتورها حیاتی است.
- مبلمان فلزی و تجهیزات فروشگاهی – سطح کلاس C با هزینه مناسب، بعد از پوشش پودری ظاهری یکدست و براق ایجاد می‌کند.
تفاوت ورق روغنی و ورق سیاه چیست؟
| ویژگی | ورق روغنی (نورد سرد) | ورق سیاه (نورد گرم) |
|---|---|---|
| دمای فرآیند | محیط (≈۲۰ °C) | ۸۰۰–۹۰۰ °C |
| دقت ضخامت | بسیار بالا (تا ±۰٫۰۲ mm) | متوسط (تا ±۰٫۲ mm) |
| کیفیت سطح | براق و یکنواخت | پوسته اکسیدی و زبر |
| قابلیت رنگ | عالی، آماده چسبندگی | نیاز به سندبلاست یا اسیدشویی |
| شکل‌پذیری | بالا (به‌ویژه در گریدهای DDS/EDDS) | محدود به خم‌های ساده |
| قیمت | بالاتر به دلیل مراحل بیشتر | اقتصادی‌تر در ضخامت‌های بالا |
| موارد مصرف | قطعات دقیق و ظاهرمحور | سازه‌های سنگین، مخازن ضخیم |
انتخاب اشتباه بین این دو می‌تواند منجر به پارگی در کشش، نشتی جوش‌ها یا هزینه تمام‌شده غیررقابتی شود؛ لذا شناخت نیاز واقعی قطعه الزامی است.
تفاوت ورق روغنی و ورق گالوانیزه در چه مواردی است؟
ورق روغنی محصول پایه برای بسیاری از خطوط گالوانیزه گرم و الکتروگالوانیزه است؛ اما وقتی به شکل کویل گالوانیزه عرضه می‌شود، لایه‌ای یکنواخت از Zn‑Al روی سطح آن قرار گرفته که مقاومت به خوردگی را—به‌ویژه در اتمسفر مرطوب یا نمکی—تا ده‌ها برابر افزایش می‌دهد. در مقابل، ورق روغنی بدون پوشش، در صورت انبارداری نامناسب می‌تواند طی چند هفته اکسیده شود. بنابراین:
- اگر محیط سرویس خورنده متوسط تا شدید باشد (مانند خطوط بسته‌بندی لبنی یا مناطق ساحلی)، گالوانیزه گزینه ایمن‌تری است.
- اگر قطعه در فضای بسته و کنترل‌شده به کار می‌رود و پس از رنگ، آب‌بندی می‌شود، ورق روغنی اقتصادی‌تر خواهد بود.
جدول وزن ورق روغنی + فرمول محاسبه وزن
فرمول:
وزن (kg) = طول (m) × عرض (m) × ضخامت (mm) × ۷.۸۵
چگالی فولاد نرم ≈ ۷٫۸۵ g/cm³
| ضخامت (mm) | عرض ۱۰۰۰ mm – وزن هر متر طول (kg) | عرض ۱۲۵۰ mm – وزن هر متر طول (kg) |
|---|---|---|
| ۰.۵۰ | ۳.۹۳ | ۴.۹۱ |
| ۰.۸۰ | ۶.۲۸ | ۷.۸۵ |
| ۱.۰۰ | ۷.۸۵ | ۹.۸۱ |
| ۱.۲۵ | ۹.۸۱ | ۱۲.۲۶ |
| ۱.۵۰ | ۱۱.۷۸ | ۱۴.۷۲ |
| ۲.۰۰ | ۱۵.۷۰ | ۱۹.۶۳ |
این جدول به پیمان‌کاران اجازه می‌دهد ظرفیت لیفتراک، فضای انبار و حتی هزینه حمل را پیشاپیش پیش‌بینی کنند.
قیمت ورق روغنی امروز (به‌روزرسانی روزانه)
سامانه‌های معتبری مانند «آهن آنلاین» هر روز حوالی ساعت ۱۰ صبح، قیمت پایه کارخانه، نرخ بازار آزاد و دامنه نوسان را منتشر می‌کنند. برای مثال در ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۵، کویل DC01 ضخامت ۱ میلی‌متر با عرض ۱۰۰۰ mm در محدوده ۳۴٬۸۰۰ تا ۳۵٬۶۰۰ تومان بر کیلو اعلام شد. پیشنهاد می‌شود پیش از ثبت سفارش:
- دامنه نوسان هفتگی را بررسی کنید تا نقطه ورود مطمئنی بیابید.
- با تأمین‌کننده‌ای دارای موجودی انبار مذاکره کنید تا ریسک تأخیر تحویل به حداقل برسد.
عوامل مؤثر بر قیمت ورق روغنی
- قیمت اسلب جهانی – بازارهای CIS و چین شاخص‌های اصلی‌اند.
- هزینه انرژی و حمل داخلی – با توجه به یارانه انرژی در ایران، تغییر تعرفه می‌تواند تأثیر فوری داشته باشد.
- نرخ ارز نیمایی و آزاد – حتی با تثبیت قیمت جهانی، جهش دلار مستقیماً رقم ریالی فاکتور را جابه‌جا می‌کند.
- موجودی انبار کارخانه‌ها – کاهش عرضه فولاد مبارکه یا نورد اهواز، بازار را ملتهب می‌کند.
- درصد تقاضای صنایع خودرو و لوازم خانگی – رکود یا رونق این بخش‌ها نوسان فصلی می‌آورد.
استانداردهای ورق روغنی (EN ۱۰۱۳۰، DIN ۱۶۲۳، ASTM A1008)
| استاندارد | دامنه ضخامت (mm) | کلاس سطح | کد کیفیت سطح | سختی قابل عرضه |
|---|---|---|---|---|
| EN ۱۰۱۳۰ | ۰.۳۵–۳.۰ | A، B، D | MA / MB | Full‑Hard، Annealed، Skin‑Pass |
| DIN ۱۶۲۳ | ۰.۵۰–۲.۵ | C | FA | Annealed، Skin‑Pass |
| ASTM A1008 | ۰.۳۰–۳.۲ | B | – | CS، DDS، EDDS |
مراکز کنترل کیفیت، آزمون‌های کشش عرضی، خمش ۱۸۰ درجه و سختی برینل را طبق این استانداردها اجرا می‌کنند تا از انطباق محصول وارداتی یا داخلی اطمینان حاصل شود.
برترین کارخانه‌های تولیدکننده ورق روغنی در ایران
| رتبه | نام کارخانه | ظرفیت سالانه (هزار تن) | آدرس سایت رسمی |
|---|---|---|---|
| ۱ | فولاد مبارکه اصفهان | ۱ ,۳۰۰ | msc.ir |
| ۲ | مجتمع نورد و لوله اهواز | ۴۲۰ | ahvazcoil.com |
| ۳ | شرکت نورد و صنایع فولاد گیلان | ۳۵۰ | gilansteel.com |
| ۴ | ورق خودرو چهارمحال | ۲۰۰ | cspf.ir |
| ۵ | ورق خودرو تاکستان | ۱۶۰ | taksheet.ir |
چرا فولاد مبارکه؟ به‌دلیل تنوع گرید (DC01 تا DC06) و سطح کلاس D ویژه قطعات ظاهری، این کارخانه مرجع بسیاری از پروژه‌های حساس خودرو در کشور است.
نکات مهم هنگام خرید ورق روغنی
- تطابق استاندارد: قبل از هر چیز، گواهی آنالیز شیمیایی و مکانیکی مطابق EN ۱۰۱۳۰ یا ASTM A1008 را مطالبه کنید.
- انتخاب گرید: برای کشش عمیق BF‑Tank یک کارخانه لبنی، گرید DC04 یا ST14 انتخاب اطمینان‌بخش‌تری است.
- تضمین موجودی: اگر خط تولید توقف‌ناپذیر دارید، قرارداد Consignment Stock با تأمین‌کننده ببندید.
- کنترل زنگ‌زدگی: بسته‌بندی ضدرطوبت و بارگیری در کامیون مسقف، کلید تحویل سالم در تابستان شرجی است.
- یکنواختی تلرانس: برای عبور بدون گیر در قالب‌های Progressive، حداکثر تابیدگی (Camber) باید زیر ۵ mm در طول ۲ متر باشد.
لیست موجودی و خدمات «استیل صدرا»
| ضخامت × عرض (mm) | گرید | کلاس سطح | حالت | موجودی کویل (تن) | امکان برش شیت | زمان تحویل |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ۰.۸۰ × ۱۰۰۰ | DC01 | B | Skin‑Pass | ۱۲۰ | دارد | فوری |
| ۱.۰۰ × ۱۲۵۰ | DC04 | B | Annealed | ۹۰ | دارد | ۳ روز |
| ۱.۵۰ × ۱۰۰۰ | ST12 | C | Full‑Hard | ۶۰ | خیر | ۲ روز |
| ۲.۰۰ × ۱۵۰۰ | CS | C | Annealed | ۴۵ | دارد | ۴ روز |
برای استعلام آخرین قیمت و رزرو موجودی، با واحد بازرگانی داخلی ۲۷ «استیل صدرا» تماس بگیرید یا از طریق فرم آنلاین سفارش، پیش‌فاکتور آنی دریافت کنید.
پرسش‌های متداول درباره ورق روغنی (FAQ)
۱. تفاوت ورق روغنی با ورق گرم چیست؟
ورق گرم در دمای بالا نورد می‌شود، سطح زبری دارد و برای مصارف سازه‌ای مناسب است؛ ورق روغنی در دمای محیط نورد سرد شده، سطح براق با دقت ابعادی بالا و قابلیت رنگ عالی دارد.
۲. چگونه وزن یک شیت یا کویل ورق روغنی را محاسبه کنم؟
طول (m) × عرض (m) × ضخامت (mm) × ۷.۸۵ = وزن (kg). جدول وزن نمونه در متن ارائه شده است.
۳. قبل از رنگ، چربی‌گیری یا سندبلاست لازم است؟
سطح روغن‌کاری‌شده کافی است؛ تنها تمیزکاری سبک با حلال توصیه می‌شود. سندبلاست معمولاً ضرورتی ندارد.
۴. چه محدوده ضخامت و عرضی در بازار ایران موجود است؟
از ۰٫۳۰ تا ۳ میلی‌متر ضخامت و عرض‌های ۱۰۰۰، ۱۲۵۰ و ۱۵۰۰ mm رایج‌ترین گزینه‌ها هستند.
۵. قیمت ورق روغنی چگونه محاسبه و چه عواملی بر آن اثر می‌گذارد؟
براساس نرخ اسلب جهانی، هزینه انرژی، نرخ ارز و موجودی کارخانه‌ها. جزئیات در بخش «عوامل مؤثر بر قیمت» توضیح داده شد.
۶. بهترین روش انبارداری برای جلوگیری از زنگ‌زدگی چیست؟
انبار سرپوشیده، رطوبت زیر ۵۵٪ RH، تهویه مناسب و استفاده از روکش VCI.
۷. ورق روغنی برای قطعات پر فرمدهی مناسب است؟
بله؛ گریدهای DC04، DC06 یا EDDS تا ۴۰٪ ازدیاد طول دارند و برای کشش عمیق انتخاب ایده‌آلی‌اند.
جمع‌بندی
ورق روغنی با تکیه بر دقت هندسی، کیفیت سطح و خواص مکانیکی مهندسی‌شده، قلب تپنده خطوط تولید صنایع خودرو، تجهیزات غذایی و لوازم خانگی است. در انتخاب این ماده، سه اصل را فراموش نکنید: استاندارد معتبر، گرید متناسب با فرآیند شکل‌دهی و برنامه‌ریزی تأمین مبتنی بر موجودی انبار. رعایت این اصول هزینه پنهان توقف تولید را حذف کرده و بهره‌وری سرمایه را به حداکثر می‌رساند.
