استاندارد ASME B36.19 چیست و چه چیزی را پوشش میدهد؟
ASME B36.19M استاندارد ابعادی مخصوص لولههای استنلس استیل (زنگنزن) جوشی و بدون درز است. این استاندارد عمدتاً سایزهای اسمی (NPS) از ۱/۸ تا ۱۲ اینچ را با ضخامتهایی که با پسوند S مشخص میشوند (مانند 5S، 10S، 40S، 80S) پوشش میدهد. در این استاندارد، قطر خارجی (OD) برای هر سایز اسمی ثابت است و تفاوت اصلی در ضخامت دیواره (Wall Thickness یا WT) است.
استاندارد بهصورت متریک نیز قابل استفاده است؛ یعنی علاوه بر اینچ، مقادیر بر حسب میلیمتر نیز درج میشوند. به همین دلیل، برای بسیاری از واحدهای تدارکات و پیمانکارانی که با هر دو سیستم کار میکنند، این استاندارد یک مرجع دو زبانه عددی محسوب میشود.
تفاوت B36.19 با B36.10 و مفهوم شِدولهای S
ASME B36.10 بیشتر برای لولههای فولادی کربنی و آلیاژی (Carbon & Alloy Steel Pipe) استفاده میشود. در حالیکه B36.19 به طور اختصاصی برای لولههای استنلس استیل است. مهمترین تفاوتها:
- در B36.19 ضخامتها با پسوند S مشخص میشوند (مثلاً 40S)، در حالیکه در B36.10 معمولاً همان شِدول بدون S (مثلاً ۴۰) ذکر میشود.
- برای بسیاری از سایزها، ضخامت 40S با ۴۰ و 80S با ۸۰ برابر است، اما این برابر بودن همیشگی نیست و بسته به سایز میتواند تفاوتهایی وجود داشته باشد.
- برای سایزهای بالاتر از ۱۲ یا ۱۴ اینچ (در بسیاری از موارد)، تولیدکنندگان و پروژهها به سمت B36.10 میروند؛ مگر اینکه صریحاً ضخامتهای خاص استنلس مورد نیاز باشد.
چرا شِدول 10S با ۱۰ فرق دارد؟
عدد شِدول (Schedule Number) نشاندهنده ضخامت نسبی لوله است، اما 10S و ۱۰ الزاماً یک ضخامت واحد ندارند. در لولههای استنلس، برای بهینهسازی وزن و هزینه، شِدولهای S تعریف شدهاند تا با نیازهای خوردگی و بهداشت (که معمولاً به ضخامتهای کمتر نیاز دارند) همخوانی داشته باشند. بنابراین، هنگام سفارش، توجه به حرف S کنار عدد شِدول بسیار مهم است.
جدول کامل ابعاد لولههای استنلس استیل (OD، WT، ID)
در ادامه، جدول کامل اندازهها براساس استاندارد ASME B36.19 برای شِدولهای رایج 5S، 10S، 40S و 80S آورده شده است. مقادیر اینچ و میلیمتر هر دو درج شدهاند تا نیازی به تبدیل دستی نداشته باشید. قطر داخلی (ID) نیز با فرمول سادهی ID=OD−۲×WTID = OD – 2 \times WT محاسبه شده و گرد شده است.
نکته: اعداد میلیمتری تا دو رقم اعشار ارائه شدهاند. در صورت نیاز به دقت بالاتر (برای ماشینکاری یا تلرانس خاص)، از تأمینکننده بخواهید مقادیر دقیقتر را در MTC یا گزارش ابعادی درج کند.
شِدول 5S و 10S
Schedule 5S
| NPS | OD (in) | OD (mm) | WT (in) | WT (mm) | ID (in) | ID (mm) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱/۸ | ۰.۴۰۵ | ۱۰.۲۹ | ۰.۰۳۵ | ۰.۸۹ | ۰.۳۳۵ | ۸.۵۱ |
| ۱/۴ | ۰.۵۴۰ | ۱۳.۷۲ | ۰.۰۴۹ | ۱.۲۴ | ۰.۴۴۲ | ۱۱.۲۳ |
| ۳/۸ | ۰.۶۷۵ | ۱۷.۱۵ | ۰.۰۴۹ | ۱.۲۴ | ۰.۵۷۷ | ۱۴.۶۶ |
| ۱/۲ | ۰.۸۴۰ | ۲۱.۳۴ | ۰.۰۶۵ | ۱.۶۵ | ۰.۷۱۰ | ۱۸.۰۳ |
| ۳/۴ | ۱.۰۵۰ | ۲۶.۶۷ | ۰.۰۶۵ | ۱.۶۵ | ۰.۹۲۰ | ۲۳.۳۷ |
| ۱ | ۱.۳۱۵ | ۳۳.۴۰ | ۰.۰۶۵ | ۱.۶۵ | ۱.۱۸۵ | ۳۰.۱۰ |
| ۱-۱/۴ | ۱.۶۶۰ | ۴۲.۱۶ | ۰.۰۶۵ | ۱.۶۵ | ۱.۵۳۰ | ۳۸.۸۶ |
| ۱-۱/۲ | ۱.۹۰۰ | ۴۸.۲۶ | ۰.۰۶۵ | ۱.۶۵ | ۱.۷۷۰ | ۴۴.۹۶ |
| ۲ | ۲.۳۷۵ | ۶۰.۳۳ | ۰.۰۶۵ | ۱.۶۵ | ۲.۲۴۵ | ۵۷.۰۳ |
| ۲-۱/۲ | ۲.۸۷۵ | ۷۳.۰۳ | ۰.۰۸۳ | ۲.۱۱ | ۲.۷۰۹ | ۶۸.۸۱ |
| ۳ | ۳.۵۰۰ | ۸۸.۹۰ | ۰.۰۸۳ | ۲.۱۱ | ۳.۳۳۴ | ۸۴.۶۸ |
| ۳-۱/۲ | ۴.۰۰۰ | ۱۰۱.۶۰ | ۰.۰۸۳ | ۲.۱۱ | ۳.۸۳۴ | ۹۷.۳۸ |
| ۴ | ۴.۵۰۰ | ۱۱۴.۳۰ | ۰.۰۸۳ | ۲.۱۱ | ۴.۳۳۴ | ۱۱۰.۰۸ |
| ۵ | ۵.۵۶۳ | ۱۴۱.۳۰ | ۰.۱۰۹ | ۲.۷۷ | ۵.۳۴۵ | ۱۳۵.۷۶ |
| ۶ | ۶.۶۲۵ | ۱۶۸.۲۸ | ۰.۱۰۹ | ۲.۷۷ | ۶.۴۰۷ | ۱۶۲.۷۴ |
| ۸ | ۸.۶۲۵ | ۲۱۹.۰۸ | ۰.۱۳۴ | ۳.۴۰ | ۸.۳۵۷ | ۲۱۲.۲۷ |
| ۱۰ | ۱۰.۷۵۰ | ۲۷۳.۰۵ | ۰.۱۶۵ | ۴.۱۹ | ۱۰.۴۲۰ | ۲۶۴.۶۷ |
| ۱۲ | ۱۲.۷۵۰ | ۳۲۳.۸۵ | ۰.۱۸۰ | ۴.۵۷ | ۱۲.۳۹۰ | ۳۱۴.۳۳ |
Schedule 10S
| NPS | OD (in) | OD (mm) | WT (in) | WT (mm) | ID (in) | ID (mm) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱/۸ | ۰.۴۰۵ | ۱۰.۲۹ | ۰.۰۴۹ | ۱.۲۴ | ۰.۳۰۷ | ۷.۸۰ |
| ۱/۴ | ۰.۵۴۰ | ۱۳.۷۲ | ۰.۰۶۵ | ۱.۶۵ | ۰.۴۱۰ | ۱۰.۴۱ |
| ۳/۸ | ۰.۶۷۵ | ۱۷.۱۵ | ۰.۰۶۵ | ۱.۶۵ | ۰.۵۴۵ | ۱۳.۸۴ |
| ۱/۲ | ۰.۸۴۰ | ۲۱.۳۴ | ۰.۰۶۵ | ۱.۶۵ | ۰.۷۱۰ | ۱۸.۰۳ |
| ۳/۴ | ۱.۰۵۰ | ۲۶.۶۷ | ۰.۰۸۳ | ۲.۱۱ | ۰.۸۸۴ | ۲۲.۴۵ |
| ۱ | ۱.۳۱۵ | ۳۳.۴۰ | ۰.۱۰۹ | ۲.۷۷ | ۱.۰۹۷ | ۲۷.۸۶ |
| ۱-۱/۴ | ۱.۶۶۰ | ۴۲.۱۶ | ۰.۱۰۹ | ۲.۷۷ | ۱.۴۴۲ | ۳۶.۶۲ |
| ۱-۱/۲ | ۱.۹۰۰ | ۴۸.۲۶ | ۰.۱۰۹ | ۲.۷۷ | ۱.۶۸۲ | ۴۲.۷۲ |
| ۲ | ۲.۳۷۵ | ۶۰.۳۳ | ۰.۱۰۹ | ۲.۷۷ | ۲.۱۵۷ | ۵۴.۷۹ |
| ۲-۱/۲ | ۲.۸۷۵ | ۷۳.۰۳ | ۰.۱۲۰ | ۳.۰۵ | ۲.۶۳۵ | ۶۶.۹۶ |
| ۳ | ۳.۵۰۰ | ۸۸.۹۰ | ۰.۱۲۰ | ۳.۰۵ | ۳.۲۶۰ | ۸۲.۸۰ |
| ۳-۱/۲ | ۴.۰۰۰ | ۱۰۱.۶۰ | ۰.۱۲۰ | ۳.۰۵ | ۳.۷۶۰ | ۹۵.۵۰ |
| ۴ | ۴.۵۰۰ | ۱۱۴.۳۰ | ۰.۱۲۰ | ۳.۰۵ | ۴.۲۶۰ | ۱۰۸.۲۰ |
| ۵ | ۵.۵۶۳ | ۱۴۱.۳۰ | ۰.۱۳۴ | ۳.۴۰ | ۵.۲۹۵ | ۱۳۴.۴۹ |
| ۶ | ۶.۶۲۵ | ۱۶۸.۲۸ | ۰.۱۳۴ | ۳.۴۰ | ۶.۳۵۷ | ۱۶۱.۴۸ |
| ۸ | ۸.۶۲۵ | ۲۱۹.۰۸ | ۰.۱۴۸ | ۳.۷۶ | ۸.۳۲۹ | ۲۱۱.۱۶ |
| ۱۰ | ۱۰.۷۵۰ | ۲۷۳.۰۵ | ۰.۱۶۵ | ۴.۱۹ | ۱۰.۴۲۰ | ۲۶۴.۶۷ |
| ۱۲ | ۱۲.۷۵۰ | ۳۲۳.۸۵ | ۰.۱۸۰ | ۴.۵۷ | ۱۲.۳۹۰ | ۳۱۴.۳۳ |
شِدول 40S و 80S
Schedule 40S
| NPS | OD (in) | OD (mm) | WT (in) | WT (mm) | ID (in) | ID (mm) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱/۸ | ۰.۴۰۵ | ۱۰.۲۹ | ۰.۰۶۸ | ۱.۷۳ | ۰.۲۶۹ | ۶.۸۳ |
| ۱/۴ | ۰.۵۴۰ | ۱۳.۷۲ | ۰.۰۸۸ | ۲.۲۴ | ۰.۳۶۴ | ۹.۲۵ |
| ۳/۸ | ۰.۶۷۵ | ۱۷.۱۵ | ۰.۰۹۱ | ۲.۳۱ | ۰.۴۹۳ | ۱۲.۵۲ |
| ۱/۲ | ۰.۸۴۰ | ۲۱.۳۴ | ۰.۱۰۹ | ۲.۷۷ | ۰.۶۲۲ | ۱۵.۸۰ |
| ۳/۴ | ۱.۰۵۰ | ۲۶.۶۷ | ۰.۱۱۳ | ۲.۸۷ | ۰.۸۲۴ | ۲۰.۹۳ |
| ۱ | ۱.۳۱۵ | ۳۳.۴۰ | ۰.۱۳۳ | ۳.۳۸ | ۱.۰۴۹ | ۲۶.۶۴ |
| ۱-۱/۴ | ۱.۶۶۰ | ۴۲.۱۶ | ۰.۱۴۰ | ۳.۵۶ | ۱.۳۸۰ | ۳۵.۰۵ |
| ۱-۱/۲ | ۱.۹۰۰ | ۴۸.۲۶ | ۰.۱۴۵ | ۳.۶۸ | ۱.۶۱۰ | ۴۰.۸۹ |
| ۲ | ۲.۳۷۵ | ۶۰.۳۳ | ۰.۱۵۴ | ۳.۹۱ | ۲.۰۶۷ | ۵۲.۵۰ |
| ۲-۱/۲ | ۲.۸۷۵ | ۷۳.۰۳ | ۰.۲۰۳ | ۵.۱۶ | ۲.۴۶۹ | ۶۲.۷۲ |
| ۳ | ۳.۵۰۰ | ۸۸.۹۰ | ۰.۲۱۶ | ۵.۴۹ | ۳.۰۶۸ | ۷۷.۹۳ |
| ۳-۱/۲ | ۴.۰۰۰ | ۱۰۱.۶۰ | ۰.۲۲۶ | ۵.۷۴ | ۳.۵۴۸ | ۹۰.۱۰ |
| ۴ | ۴.۵۰۰ | ۱۱۴.۳۰ | ۰.۲۳۷ | ۶.۰۲ | ۴.۰۲۶ | ۱۰۲.۲۶ |
| ۵ | ۵.۵۶۳ | ۱۴۱.۳۰ | ۰.۲۵۸ | ۶.۵۵ | ۵.۰۴۷ | ۱۲۸.۱۹ |
| ۶ | ۶.۶۲۵ | ۱۶۸.۲۸ | ۰.۲۸۰ | ۷.۱۱ | ۶.۰۶۵ | ۱۵۴.۰۵ |
| ۸ | ۸.۶۲۵ | ۲۱۹.۰۸ | ۰.۳۲۲ | ۸.۱۸ | ۷.۹۸۱ | ۲۰۲.۷۲ |
| ۱۰ | ۱۰.۷۵۰ | ۲۷۳.۰۵ | ۰.۳۶۵ | ۹.۲۷ | ۱۰.۰۲۰ | ۲۵۴.۵۱ |
| ۱۲ | ۱۲.۷۵۰ | ۳۲۳.۸۵ | ۰.۳۷۵ | ۹.۵۳ | ۱۲.۰۰۰ | ۳۰۴.۸۰ |
Schedule 80S
| NPS | OD (in) | OD (mm) | WT (in) | WT (mm) | ID (in) | ID (mm) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱/۸ | ۰.۴۰۵ | ۱۰.۲۹ | ۰.۰۹۵ | ۲.۴۱ | ۰.۲۱۵ | ۵.۴۶ |
| ۱/۴ | ۰.۵۴۰ | ۱۳.۷۲ | ۰.۱۱۹ | ۳.۰۲ | ۰.۳۰۲ | ۷.۶۷ |
| ۳/۸ | ۰.۶۷۵ | ۱۷.۱۵ | ۰.۱۲۶ | ۳.۲۰ | ۰.۴۲۳ | ۱۰.۷۴ |
| ۱/۲ | ۰.۸۴۰ | ۲۱.۳۴ | ۰.۱۴۷ | ۳.۷۳ | ۰.۵۴۶ | ۱۳.۸۷ |
| ۳/۴ | ۱.۰۵۰ | ۲۶.۶۷ | ۰.۱۵۴ | ۳.۹۱ | ۰.۷۴۲ | ۱۸.۸۵ |
| ۱ | ۱.۳۱۵ | ۳۳.۴۰ | ۰.۱۷۹ | ۴.۵۵ | ۰.۹۵۷ | ۲۴.۳۱ |
| ۱-۱/۴ | ۱.۶۶۰ | ۴۲.۱۶ | ۰.۱۹۱ | ۴.۸۵ | ۱.۲۷۸ | ۳۲.۴۶ |
| ۱-۱/۲ | ۱.۹۰۰ | ۴۸.۲۶ | ۰.۲۰۰ | ۵.۰۸ | ۱.۵۰۰ | ۳۸.۱۰ |
| ۲ | ۲.۳۷۵ | ۶۰.۳۳ | ۰.۲۱۸ | ۵.۵۴ | ۱.۹۳۹ | ۴۹.۲۵ |
| ۲-۱/۲ | ۲.۸۷۵ | ۷۳.۰۳ | ۰.۲۷۶ | ۷.۰۱ | ۲.۳۲۳ | ۵۹.۰۰ |
| ۳ | ۳.۵۰۰ | ۸۸.۹۰ | ۰.۳۰۰ | ۷.۶۲ | ۲.۹۰۰ | ۷۳.۶۶ |
| ۳-۱/۲ | ۴.۰۰۰ | ۱۰۱.۶۰ | ۰.۳۱۸ | ۸.۰۸ | ۳.۳۶۴ | ۸۵.۴۵ |
| ۴ | ۴.۵۰۰ | ۱۱۴.۳۰ | ۰.۳۳۷ | ۸.۵۶ | ۳.۸۲۶ | ۹۷.۱۸ |
| ۵ | ۵.۵۶۳ | ۱۴۱.۳۰ | ۰.۳۷۵ | ۹.۵۳ | ۴.۸۱۳ | ۱۲۲.۲۵ |
| ۶ | ۶.۶۲۵ | ۱۶۸.۲۸ | ۰.۴۳۲ | ۱۰.۹۷ | ۵.۷۶۱ | ۱۴۶.۳۳ |
| ۸ | ۸.۶۲۵ | ۲۱۹.۰۸ | ۰.۵۰۰ | ۱۲.۷۰ | ۷.۶۲۵ | ۱۹۳.۶۸ |
| ۱۰ | ۱۰.۷۵۰ | ۲۷۳.۰۵ | ۰.۵۹۳ | ۱۵.۰۶ | ۹.۵۶۴ | ۲۴۲.۹۳ |
| ۱۲ | ۱۲.۷۵۰ | ۳۲۳.۸۵ | ۰.۶۸۷ | ۱۷.۴۵ | ۱۱.۳۷۶ | ۲۸۸.۹۵ |
نحوه محاسبه قطر داخلی (فرمول و مثال کاربردی)
فرمول پایه برای محاسبه قطر داخلی:
ID = OD − ۲ × WT
- OD: قطر خارجی
- WT: ضخامت دیواره
- ID: قطر داخلی
مثال:
برای یک لوله NPS 2 با شِدول 40S:
- OD = 2.375 اینچ
- WT = 0.154 اینچ
پس:
ID = 2.375 − ۲ × ۰.۱۵۴ = 2.۰۶۷ اینچ
برای تبدیل به میلیمتر، کافی است مقدار نهایی را در ۲۵.۴ ضرب کنید:
۲.۰۶۷ × ۲۵.۴ ≈ ۵۲.۵۰ mm
این اعداد دقیقاً همانهایی هستند که در جدول بالا مشاهده کردید.
راهنمای انتخاب ضخامت مناسب برای پروژه (فشار، دما، سیال)
انتخاب شِدول صرفاً بر اساس «محبوبیت» یا «موجودی بازار» منطقی نیست. معیارهای اصلی عبارتاند از:
- فشار کاری و آزمون فشار: با استفاده از استانداردهایی مانند ASME B31.3 یا EN 13480 میتوانید فشار مجاز لوله را با توجه به جنس، دما و ضریب طراحی محاسبه کنید. اگر فشار بالاست یا نوسانات زیادی دارد، شِدولهای بالاتر (40S یا 80S) را بررسی کنید.
- دمای سرویس: افزایش دما معمولاً باعث کاهش استحکام مجاز میشود. برای دماهای بالا (مثلاً بالاتر از ۲۰۰°C) ممکن است نیاز به ضخامت بیشتر یا حتی گرید آلیاژی متفاوت (۳۲۱، ۳۱۰) داشته باشید.
- نوع سیال و خورندگی: سیالات خورنده یا حاوی کلرید (آب شور، برخی اسیدها) ممکن است باعث خوردگی حفرهای شوند؛ گاهی ضخامت بیشتر بهعنوان فاکتور اطمینان بهکار میرود، اما انتخاب گرید مناسب (مثلاً 316L) اولویت دارد.
- محدودیت وزن و فضا: در برخی ماشینآلات یا تجهیزات دوار، وزن کمتر مطلوب است؛ بنابراین شِدول 5S یا 10S ممکن است کفایت کند تا هم وزن و هم هزینه کاهش یابد.
- اتصالات موجود: اگر قرار است لوله به فلنجها و فیتینگهای موجود متصل شود، حتماً از شِدول مشابه آنها استفاده کنید تا جوشکاری و آببندی بهدرستی انجام شود.
برای اطمینان، محاسبات فشار و دما را با نرمافزارهای معتبر یا جداول مهندسی انجام دهید و سپس با تأمینکننده هماهنگ کنید که دقیقاً همان ضخامت را تحویل دهد.
سوالات متداول
۱. تفاوت ASME B36.19 با ASME B36.10 چیست؟
B36.19 مخصوص لولههای استنلس استیل است و ضخامتها با پسوند S مشخص میشوند؛ B36.10 برای لولههای فولادی کربنی/آلیاژی است. در برخی سایزها ضخامتها مشابهاند اما همیشه نه.
۲. شِدول 10S و 40S چه تفاوتی با ۱۰ و ۴۰ دارند؟
پسوند S نشان میدهد که ضخامت مربوط به نسخه استنلس استیل است. ممکن است با نسخه بدون S متفاوت باشد، بنابراین هنگام سفارش حتماً به حرف S دقت کنید.
۳. چگونه قطر داخلی لوله را از جدول یا با فرمول محاسبه کنم؟
از فرمول ID = OD − ۲ × WT استفاده کنید. در جدول، همین نتیجه قبلاً محاسبه و ارائه شده است.
۴. برای سیستم با فشار X بار و دمای Y درجه، کدام شِدول مناسب است؟
باید از کدهای طراحی لولهکشی (مثل ASME B31.3) یا محاسبات مهندسی استفاده شود. فشار مجاز تابعی از جنس، دما، ضریب جوش و ضخامت است. جدول صرفاً ابعاد را میدهد، نه فشار مجاز.
۵. آیا میتوان جدول را در قالب PDF یا اکسل دانلود کرد؟
بله. نسخههای قابل چاپ و اکسل قابل ارائه است. درخواست دهید تا فایل برایتان ارسال شود.
۶. آیا ابعاد اتصالات (Elbow, Tee, Flange) نیز مطابق همین استاندارد است؟
ابعاد لولهها طبق B36.19 است؛ اما فیتینگها و فلنجها معمولاً از استانداردهای دیگری مانند ASME B16.9 (فیتینگهای جوشی) و ASME B16.5 (فلنجها) پیروی میکنند. با این حال، شِدول لوله باید با شِدول اتصال همخوانی داشته باشد.
۷. اگر لولهای بدون پسوند S دیدم، از کدام استاندارد پیروی میکند؟
احتمالاً از B36.10 یا استاندارد دیگری. پیش از سفارش، از فروشنده بخواهید استاندارد دقیق را روی فاکتور و گواهی درج کند.
۸. آیا این استاندارد هر سال بهروزرسانی میشود؟ نسخه فعلی کدام است؟
ASME استانداردها را بهصورت دورهای بازنگری میکند، اما لزوماً هر سال نسخه جدید منتشر نمیشود. در زمان سفارش از تأمینکننده یا وبسایت ASME آخرین ویرایش را استعلام کنید.
جمعبندی
داشتن یک مرجع دقیق و آماده برای ابعاد لولههای استنلس استیل، فرایند انتخاب و سفارش را ساده و سریع میکند. استاندارد ASME B36.19M با ارائهی قطر خارجی ثابت و ضخامتهای متفاوت (5S، 10S، 40S، 80S) این امکان را فراهم کرده است که با توجه به فشار، دما و نوع سیال، شِدول مناسب انتخاب شود. تفاوتهای ظریف بین B36.19 و B36.10، و همچنین اهمیت حرف S کنار عدد شِدول، از نکاتی است که نباید نادیده گرفته شود.
اگر نیاز به جدول در قالب قابل چاپ یا اکسل دارید، یا میخواهید فقط بخشی از شِدولها را در یک فایل تمیز و ساده داشته باشید، کافی است اطلاع دهید تا در کوتاهترین زمان برای شما آماده شود. هدف، کم کردن زمان شما در تبدیل واحدها و جلوگیری از خطا در سفارش است؛ تا انرژیتان را صرف طراحی و اجرای بهتر پروژه کنید.



